بررسی کتاب‌های فارسی دوره اول متوسطه بر اساس نظریه طرحواره تصویری معنی‌شناسی شناختی

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
محمدرضا پاشایی 1
هدایت الله تقی زاده 2
محبوبه طاهری مقدم 3
1 دانشیار گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889- 14665 تهران، ایران
2 دانشیار گروه آموزشی زبان و ادبیات عرب، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889- 14665 تهران، ایران
3 دانشجوی کارشناسی ارشد آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
10.30465/lsi.2024.48639.1751
چکیده
زبان‌شناسی شناختی یکی از دیدگاه‌های درحال‌رشد و تأثیرگذار در ماهیت زبان، ذهن و رابطۀ آن‌ها با تجربه اجتماعی - فیزیکی است. «طرح‌واره تصویری» حاصل تجربه‌های جسمی‌شده است و در ذهن شکل می‌گیرد و انسان را قادر می‌سازد تا مفاهیم پیچیده و انتزاعی را درک کند. ضرورت مسأله باعث گردید تا در این پژوهش به بررسی، تبیین و رمزگشایی چگونگی بیان مفاهیم انتزاعی از طریق طرح واره های تصویری در زبان فارسی و کاربرد آنها در کتب درسی می پردازد. با هدف شناسایی طرح‌واره‌های تصویری در متون کتاب‌های فارسی دورۀ اول متوسطه از دیدگاه زبان‌شناسی شناختی جانسون بپردازیم. پژوهش حاضر از نوع کیفی با روش توصیفی - تحلیلی بوده، واحد تحلیل «جمله» و داده‌ها به شیوه اسنادی استخراج گردید. جامعۀ آماری پژوهش، جملات کتاب‌های فارسی دورۀ اول متوسطه است که مشتمل بر 775 جمله طرح‌واره‌های حجمی، 511 جمله حرکتی و 648 جمله طرحواره قدرتی است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که از کل جملات دارای طرح‌واره‌، بیشترین کاربرد طرحواره ها در کتاب های فارسی متوسطه اول به ترتیب، حجمی، قدرتی و حرکتی است و بیشترین تعداد طرح‌وارۀ حجمی در فارسی هفتم و بیشترین تعداد طرح‌وارۀ قدرتی در فارسی نهم و بیشترین بسامد کاربرد طرح‌وارۀ حرکتی در فارسی هفتم است. حضور طرح‌واره‌های تصویری حاکی از آن است که مؤلفان کتاب‌های فارسی به فهم بهتر محتوا، رشد خلاقیت و تفکرات انتزاعی دانش‌آموزان توجه خاص داشته‌‌اند.
کلیدواژه‌ها
زبان‌شناسی شناختی
طرح‌وارة‌ تصویری
مفاهیم انتزاعی
کتاب‌های فارسی
دورۀ اول متوسطه

عنوان مقاله English

Review of Persian books of the first secondary school based on the visual schema theory of cognitive semantics

نویسندگان English

Mohammad Reza Pashaei 1
hedayatollah taghizadeh 2
. . 3
1 Department of Persian Language and LiteratureEducation, Farhangian University, PO Box 889-14665, Tehran, Iran
2 Farhangian University, Iran, Tehran, Shahid Mofat Shahr. Campus
3 .
چکیده English

Cognitive linguistics is a growing and influential perspective on the nature of language, mind, and their relationship to socio-physical experience. "Image schema" is the result of embodied experiences and is formed in the mind, enabling humans to understand complex and abstract concepts. The necessity of the issue led to this research, which aims to examine, explain, and decode how abstract concepts are expressed through image schemas in the Persian language and their application in textbooks. The goal is to identify image schemas in the texts of Persian language textbooks for middle school from the perspective of Johnson's cognitive linguistics. This research is qualitative with a descriptive-analytical method, the unit of analysis is the "sentence," and the data was extracted through document analysis. The statistical population of the research is the sentences of Persian language textbooks for middle school, which includes 775 sentences with volume schemas, 511 sentences with movement schemas, and 648 sentences with force schemas.The findings of the research indicate that, of all the sentences with schemas, the most frequent use of schemas in middle school Persian textbooks is, in order, volume, force, and movement. The highest number of volume schemas is in seventh-grade Persian, the highest number of force schemas is in ninth-grade Persian, and the highest frequency of movement schemas is in seventh-grade Persian. The presence of image schemas indicates that the authors of Persian textbooks have paid special attention to a better understanding of the content, the growth of creativity, and abstract thinking in students.

کلیدواژه‌ها English

cognitive linguistics
visual schema
abstract concepts
Persian books
first secondary school
افراشی؛ آزیتا، نعیمی حشکوایی، فاطمه (1389). «تحلیل متون داستانی کودک با رویکرد شعرشناختی» مجله زبان شناخت، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، شماره 2، ص 25-1.
اکبری شلدره، فریدون و همکاران (1401). کتاب فارسی هفتم متوسطه اول: تهران: سازمان پژوهش و برنامه‏ریزی آموزشی.
اکبری شلدره، فریدون و همکاران (1401). کتاب فارسی هشتم متوسطه اول: تهران: سازمان پژوهش و برنامه‏ریزی آموزشی.
اکبری شلدره، فریدون و همکاران (1401).کتاب فارسی نهم متوسطه اول: تهران: سازمان پژوهش و برنامه‏ریزی آموزشی.
بابا سالاری، زهرا؛ زندی، احمد؛ روشن، بلقیس؛ قاسم‌پور مقدم، حسین (1394). «بررسی شناختیِ طرح‌واره‌های تصوری در کتاب‌های فارسیِ دورة ابتدایی». مجله زبان و زبان‌شناسی، شمارة 21، دوره یازدهم، 69-87.
سلیمانی، علی (1396). بررسی استعاره درکتاب فارسی متوسطه اول در قالب معنی‌شناسی شناختی. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نورتهران جنوب.
صفوی، کوروش (1401). درآمدی بر معنی‌شناسی، تهران، سوره مهر، پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی.
دریس، فاطمه؛ الخاص ویسی؛ بهمن گرجیان و ساسان شرفی (1397). «بررسی کاربست طرح‌واره‌های تصویری جانسون در قرآن کریم باتکیه‌بر اشاره‌های تربیتی و آموزه‌های اخلاقی در کلام وحی»، فصلنامه علمی‌پژوهشی آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث، سال دوم، شماره 4، صص 59-76.
راسخ مهند، محمد (1394). درآمدی بر زبان‌شناسی شناختی: نظریه‌ها و مفاهیم. تهران: سمت.
گلفام، ارسلان؛ یوسفی راد، فاطمه (1381). «زبان‌شناسی شناختی و استعاره». تازه‌های علوم شناختی، سال 4، شماره 3، 1381.
لیکاف جورج، مارک جانسون (1397). استعاره‌هایی که با آنها زندگی می‌کنیم. ترجمه هاجرآقاابراهیمی. چاپ سوم: تهران: نشر علم.
محمدی آسیابادی، علی، اسماعیل صادقی، معصومه طاهری (1391). «طرح‌وارۀ حجمی و کاربرد آن در بیان تجارب عرفانی»، فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های ادب عرفانی (گوهر گویا)، ش 22، صص 162-141.
نیک‌نفس؛ سعید، علی‌آبادی، خدیجه (1392). «نقش تحلیل محتوا در فرآیند آموزش و طراحی کتاب‌های درسی». مجله جهانی رسانه، دوره 8، شماره 2، شماره پیاپی 16، صص124-150. 
Afarashi; Azita, Naimi Hashkowai, Fatemeh (2009). "Analysis of children's fiction texts with a cognitive poetry approach" Journal of Cognitive Language, Research Institute of Humanities and Cultural Studies, No. 2, pp. 1-25. (In Persian).
Akbari Shaldera, Fereydoun and colleagues (1401). Persian book for the eighth grade of the first secondary school: Tehran: Educational Research and Planning Organization. (In Persian).
Akbari Shaldera, Fereydoun and colleagues (1401). Persian book for ninth grade: Tehran: Educational Research and Planning Organization. (In Persian).
Akbari Shaldera, Fereydoun and colleagues (1401). The 7th Persian book of the first secondary school: Tehran: Educational Research and Planning Organization. (In Persian).
Baba Salari, Zahra; Zandi, Ahmed; Roshan, Belqis; Qasimpour Moghadam, Hossein (2014). "Cognitive investigation of imaginary schemas in Persian books of elementary school". Journal of Language and Linguistics, No. 21, Volume 11, 69-87. (In Persian).
Drees, Fatima; Khas Visi; Bahman Gurjian and Sasan Sharfi (2017). "Investigating the application of Johnson's image schemas in the Holy Quran based on educational references and moral teachings in the Word of Revelation", scientific research quarterly of educational teachings in the Qur'an and Hadith, second year, number 4, pp. 59-76. (In Persian).
Edinburgh University press.(In English).
Evans, V, & green, M. (2006). Cognitive Linguistic; an Introduction,Edinburgh University press.
Evans, V, & green, M. (2006). Cognitive Linguistic; an Introduction,
Good-natured Saeed, Aliabadi, Khadijah (2012). "The role of content analysis in the process of teaching and designing textbooks". World Journal of Media, Volume 8, Number 2, Number 16, pp. 124-150. (In Persian).
Gulfam, Arslan; Yousefi Rad, Fatima (2011). "Cognitive Linguistics and Metaphor". News of cognitive sciences, year 4, number 3, 2018.
Likaf George, Mark Johnson (2017). Metaphors we live by. Translated by Hajar Agha Ebrahimi. Third edition: Tehran: Science. (In Persian).
Mohammadi Asiabadi, Ali, Ismail Sadeghi, Masoumeh Taheri (2011). "Volume schema and its application in expressing mystical experiences", scientific research quarterly of mystical literature researches (Gohar Goya), vol. 22, pp. 141-162. (In Persian).
Rasakh Mohand, Mohammad (2014). An introduction to cognitive linguistics: theories and concepts. Tehran: Side. (In Persian).
Safavi, Cyrus (1401). An introduction to semantics, Tehran, Surah Mehr, Research Institute of Islamic Culture and Art. (In Persian).
Soleimani, Ali (2016). Investigating the metaphor in the first middle school Persian book in the form of cognitive semantics. Master's thesis, Payam North Tehran South University. (In Persian).
Tamly, Leonard (2000). Towards a Cognitive Semantics, London, Comberidge.
زبان و زبان‌شناسی
دوره 20، شماره 39
شهریور 1403
صفحه 313-346