انجمن زبان شناسی ایران زبان و زبان‌شناسی 23223847 17 34 2021 12 22 ‘ham’ in persian «هم» در فارسی 219 246 8441 10.30465/lsi.2022.8441 FA نسیم محتشمی راد کارشناسی ارشد زبان‌شناسی، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران الهام ایزدی دانش‌آموختۀ دکتری زبان‌شناسی، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران 0000-0001-9353-1983 Journal Article 2023 01 03 ‘‘ham’’ appears to be one of controversial words in modern Persian. Some grammarians categorized them as adverbs. Although omitting this word from sentences does not result in ungrammatical sentence, it just change the meaning. On the other hand, the word being mentioned not only as an adverb but an additive. Additives show addition and quantity for focus of sentence. Contribution of additives to meaning of sentence is depended on focus and scope of these particles. Based on these details, ‘‘ham’’ as an additive alternate the meaning of sentence according to the focus. In addition to additive, ‘ham’ plays role of conjuction, cause and etc. This article aims to study roles of ‘ham’ in persian and to provide this word’s semantic map. To be more detailed on current roles, the article has diachronic view on ‘ham’ from old persian to modern persian so as to determine this word changes more comprehensively. Therefore ‘ham’ has been studied from grammaticalization point of view. Finally, this research provides ‘ham’ evolution from old persian to modern persian beside its semantic map. یکی از کلمات بحث‌برانگیز در فارسی امروز، واژۀ «هم» است. برخی دستورنویسان این واژه را جزء دستة قیدها می‌دانند؛ این در حالی است که حذف این واژه ازجمله، گرچه ساختار دستوری آن را برهم نمی‌زند، اما معنای جمله را تغییر می‌دهد. ازسوی دیگر، در مطالعات اخیر، این واژه نه به‌عنوان قید، بلکه به‌عنوان افزایشی مطرح شده است. افزایشی‌ها نشان‌دهندۀ کمیتی برای کانون جمله هستند و معنای آن‌ها با توجه به جایگاه کانون در جمله و حوزۀ آن‌ها متفاوت است. با این تفاسیر، «هم» به‌عنوان یک افزایشی، معنای کانونی جمله را تغییر می‌دهد و به این ترتیب، نقش بنیادین در معنای جمله ایفا می‌کند. علاوه بر افزایشی، «هم» حامل نقش‌های دیگری چون حرف ربط و حرف ربط علّی و سایر نقش‌ها نیز است. هدف از این مقاله، بررسی نقش‌های «هم» در فارسی و ارائۀ نقشۀ معنایی این واژه است. به‌منظور بررسی دقیق‌تر نقش‌های کنونی، این مقاله نگاهی درزمانی به «هم» از فارسی باستان تا معاصر داشته است تا تغییرات این واژه به‌طور دقیق مشخص شود؛ به این ترتیب، «هم» از دیدگاه دستوری‌شدگی مورد توجه قرار گرفته است. این پژوهش در نهایت سیر تحول «هم» از باستان تا معاصر به‌همراه نقشة معنایی آن را ارائه می‌دهد. https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_8441_43a2348027cdb8d216f4fb15fd9e1e4f.pdf