2021-08-02T16:30:56Z https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=878

2019-02-20

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1397 14 28 فریده حق بین پریسا نجفی ساخت اطلاعی و چگونگی بازنمایی آن در انواع ساخت‌ها از جمله مباحثی است که توجه زیادی را در حوزۀ رویکردهای نقش‌گرا نسبت به بررسی زبان به خود جلب کرده است. در این جستار برآنیم که به بررسی چگونگی توزیع اطلاع ازمنظرِ مدیریت زمینۀ مشترک در جملات مرکب بپردازیم. در دستور نقش و ارجاع بندهای ناهم‌پایه به دو نوعِ ناهم‌پایۀ دختر و ناهم‌پایۀ افزودنی تقسیم می‌شود. از این رو می‌توان ساخت اطلاعیِ بیرونی را شامل ساخت اطلاعی در کل بندِ ناهم‌پایه و ساخت اطلاعیِ درونی را مشتمل بر ساخت اطلاعیِ بند درونه محسوب کرد. در این پژوهش براساسِ پارامترهای مذکور [ساخت‌های ناهم‌پایۀ دختر دربرابر ناهم‌پایۀ افزودنی و ساخت اطلاعیِ بیرونی در برابر ساخت اطلاعیِ درونی] به بررسیِ چگونگیِ توزیعِ اطلاع در جملات مرکب زبان فارسی پرداختیم و به نتایجی دست یافتیم که به‌طور خلاصه به این شرح است: بندهای موصولیِ تحدیدی عموماً نمی‌توانند میزبان کانون جمله و همچنین محدودة مناسبی برای ظهور مبتداهای تقابلی باشند، چراکه درصورت وجود مقوله‌های اطلاعیِ مذکور، این بند نمی‌تواند وظیفۀ اصلی خود را که کمک به شناسایی مرجع (اسم هسته‌ای مورد توصیف) است انجام دهد. بندهای قیدی که نوعی از بندهای افزودنی هستند نمی‌توانند دارای ساخت اطلاعیِ درونی باشند یا به‌عبارتی نمی‌توان هیچ‌یک از سازه‌های درونیِ آنها را مورد سؤال قرار داد. تنها راه سؤالی‌سازیِ این عناصر به‌طریقِ انعکاسی یا درجاست که این موضوع به‌شدت وابسته به بافت است. بندهای متممی در زبان فارسی دارای ساخت اطلاعیِ درونیِ کامل هستند و بندهای متممیِ دارای افعال شیوۀ بیان و واقعیت‌نما، در زبان فارسی به‌خصوص در زبان گفتار می‌توانند ساخت اطلاعیِ درونی داشته باشند، درصورتِ وجودِ پیش‌انگارۀ تقابلی نیز بندهای متممی دارای ساختِ اطلاعیِ درونی خواهند بود. لازم به ذکر است که تجزیه و تحلیل پژوهش حاضر بر پایه داده‌های ماشینیِ خواندنی از داستان‌هایی با نثرِ نزدیک به زبان گفتار از شبکه جهانی وب صورت گرفته است. ساخت اطلاعی مدیریت زمینۀ مشترک ناهم‌پایۀ دختر ناهم‌پایۀ افزودنی ساخت اطلاعیِ درونی ‏ساخت اطلاعیِ بیرونی.‏ 2019 02 20 1 25 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_4600_35ee10264f382f2341a20d86e86f4ca1.pdf

2019-02-20

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1397 14 28 مهناز طالبی ‏دستنایی فریبا قطره عوامل مختلفی در شکل‌گیریِ واژه‌ها در جامعۀ زبانی دخیل‌اند. محیط پیرامون گویشوران، ارتباط با طبیعت و اقلیمِ منطقۀ زندگی ازجمله این عوامل‌اند. زبان‌شناسی زیست‌محیطی یکی از گرایش‌های کاربردی جدید است که به بررسی ارتباط میان زبان و محیط طبیعی-اجتماعیِ گویشوران آن زبان می‌پردازد. ایران تنوع فراوانی در زیست‌بوم‌های طبیعی دارد؛ با توجه به ارتباط تنگاتنگ مردم ایران، به‌ویژه در گذشته با زیست‌بوم‌های پیرامونشان، انتظار می‌رود بتوان نتایج قابل‌توجهی از رهگذر مطالعۀ این تعامل‌ها به‌دست آورد. در مقالۀ حاضر ابتدا به معرفی و توصیف زبان‌شناسی زیست‌محیطی پرداخته می‌شود، سپس صفت‌های برگرفته از جانوران (به‌تفکیکِ حیوانات اهلی، حیوانات وحشی، پرندگان و حشرات) در گویش لری بختیاری مورد بررسی قرار می‌گیرند. این صفت‌های برگرفته از نام جانوران، به‌صورت استعاری برای توصیف جسم و رفتار انسان به‌کار می‌رود. داده‌های پژوهش از منابع نوشتاری و نیز منابع گفتاری از مصاحبه و ضبط گفتار روزمرۀ 4 گویشور بومی به‌دست آمد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد این واژه‌ها و معناهای استعاری‌شان در توصیف خصوصیات گوناگون افراد، نشان‌دهندۀ تأمل گویشوران در ویژگی‌ها و خلق‌و‌خوی جانوران محیط پیرامونشان است. زبان‌شناسی زیست‌محیطی صرف زیست‌محیطی صفت استعارۀ مفهومی لری بختیاری.‏ 2019 02 20 27 51 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_4601_11f143a2da96bd051a694c5148edd1b7.pdf

2019-02-20

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1397 14 28 محمد دبیرمقدم مریم شوقی پژوهش حاضر با رویکرد شناختی و به‌روشِ پیکره‌ای، به بررسیِ توصیفی- تحلیلیِ ساخت امری در زبان فارسی می‌پردازد؛ به عبارت دقیق‌تر، در پی یافتنِ دسته‌بندیِ انواعِ ساختِ امری، بسامدِ رخداد و الگوی مورد استفادۀ افعالِ پرکاربرد، بررسی ساختِ امریِ منفی و نیز کاربرد گفتمانی- تعاملیِ این ساخت در زبان فارسی است. برای گردآوریِ داده‌ها ابتدا مطالعۀ کتابخانه‌ای صورت گرفت که در آن ساخت‌های امری از رمان دایی جان ناپلئون استخراج شد. پس از آن به «پیکره زبان فارسی» پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی مراجعه شد و متن‌های تات‌نشین‌های بلوک زهرا، قصه‌های بهرنگ، روزنامۀ همشهری- آموزشی1-1382 و روزنامۀ همشهری- آموزشی2-1382 مورد بررسی قرار گرفت. پرسش‌های این پژوهش با بهره‌گیری از مفاهیم وضع‌شده در دستور شناختی، مانند طرح‌واره و پیش‌نمونه، پاسخ داده شد. براساس این مفاهیم، ساخت امری فارسی را می‌توان به‌صورتِ ساده، شرطی، مجهول، حذفی، دعا و نفرین، و نقش‌نمای گفتمانی دسته‌بندی کرد. افعال گفتن، گذاشتن(اجازه‌دادن)، دیدن، رفتن، آمدن و دادن بیشترین بسامد را در ساخت امری زبان فارسی داشتند. در بررسیِ ساختِ امریِ منفی مشاهده شد غالباً از افعال ذهنی استفاده می‌شود. همچنین برخی از ساخت‌های امری دارای کارکردی غیرامری بودند. ساخت امری نحو زبان فارسی وجه التزامی زبان‌شناسیِ شناختی طرح‌وارۀ امری.‏ 2019 02 20 29 73 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_4604_53a8620da86b4b2521acf96bfdd0c3ef.pdf

2019-02-20

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1397 14 28 شیرین‌زهرا همت‌نیا‎ ‎ مهدی غضنفری ماندانا نوربخش هدف مطالعة حاضر بررسیِ فضای واکه‌ایِ زبان فارسیِ معیار براساس نظریة فازی است که برمبنای منطق چندارزشی شکل گرفته است و در آن درجة عضویتِ تعلق یک عنصر به مجموعه، نقشی برجسته ایفا می‌کند. در این جستار، با طراحی یک آزمایش، محرک‌های مصنوعی شش واکة فارسی معیار ساخته شدند و با تغییر فرکانس دو پارامتر F1/F2، فضای واکه‌ایِ مصنوعی ایجاد شد. در ادامه، محرک‌های مصنوعی طی یک مرحله آزمون درکیِ شناسایی به سنجش گذاشته شدند. هر محرک دو بار برای 20 شرکت‌کننده (ده مرد و ده زن) پخش شد و مقادیر کمّیِ سازه‌های اول و دوم استخراج و ثبت شد. نتایج حاصل از آزمون درکی حکایت از آن دارد که شرکت‌کنندگان در بازه‌ای از فرکانس‌های F1 و F2، محرک‌های پخش‌شده بین جفت واکه‌های مجاور را به‌طور مبهم درک می‌کنند. براساس داده‌های به‌دست‌آمده، جداول «ارزش‌های قطعی» و «ارزش‌های فازی» واکه‌ها شکل گرفتند و مناطق «وضوح شنیداری» و «ابهام شنیداری» مشخص شدند. از سوی دیگر، در نظریة مجموعه‌های فازی، هر عنصر از یک مجموعه با درجة عضویتی یگانه به فضای فازی تعلق دارد، بنابراین امکان محاسبات در مناطق غیرقطعی و مبهم میسّر است. بر همین اساس، نتایج حاصل از آزمون شناسایی به‌همراه تخصیص درجه‌ای از عضویت به هر واکه، به‌خوبی هم‌پوشی واکه‌ها را در فضای واکه‌ای تبیین و آن را مدل ساخت. ‏: آواشناسی درکی واکه‌های فارسی معیار نظریة مجموعه‌های فازی درجة عضویت ارزش‌های ‏قطعی ارزش‌های فا 2019 02 20 75 95 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_4606_a47b9342aee54286c8ba58751aa96cd8.pdf

2019-02-20

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1397 14 28 بیتا قوچانی کامیار جولایی مقالة حاضر به بررسی نحوة مفهوم‌سازی فارسی‌زبانان از مرگ می‌پردازد. در این پژوهش از 15 اثر از ادبیات معاصر فارسی از بازه زمانی 1318 تا 1366 از پایگاه دادگان زبان فارسی و همچنین منتخبی از 150 مورد آگهی‌ ترحیم و نوشته‌های سنگ مزار مربوط به دو دهة اخیر به‌عنوانِ داده استفاده شد و تلاش شد به‌کمکِ روش پیکره‌ای و در ادامه با روش تحلیلی و توصیفی، ‌به این سؤال پاسخ داده شود که فارسی‌زبانان واژة مرگ را با استفاده از چه نوع ابزارهای زبانی مفهوم‌سازی می‌کنند و چه عناصر فرهنگی در این مفهوم‌سازی دخیل هستند. بدین منظور جملاتی که به‌صورتِ مستقیم یا غیرمستقیم حاوی مفهوم مرگ بودند از پیکره‌های ذکرشده استخراج شدند. سپس با درنظرداشتنِ چارچوب نظریِ استعاره‌های مفهومیِ لیکاف و جانسون (1980) و همچنین مفهوم‌سازی فرهنگی شریفیان (2011) تلاش شد تا با رویکردی شناختی- فرهنگی روش‌های مفهوم‌سازی مرگ نزد فارسی‌زبانان مشخص شود. به این دلیل که مرگ از ماهیتی مبهم، ترس‌آور و به‌شدت انتزاعی برخوردار است و یک دژواژه محسوب می‌شود، بنابراین به‌کاربردنِ آن در زبان روزمره نیازمند استفاده از راه‌کارِ حسن­تعبیر یا به‌گویی است که داده‌های پیکره‌ای نیز این موضوع را تأیید می‌کنند. همچنین مشخص شد که فارسی‌زبانان از سازوکارهای شناختیِ استعاره (67 اسم‌نگاشت) و مجاز مفهومی (6 مورد) برای مفهوم‌سازی مرگ استفاده می‌کنند که البته نقش استعاره‌های مفهومی پررنگ‌تر است. در شکل‌گیریِ این استعاره‌ها، باورها و اعتقادات مذهبی و فرهنگی نقش بسزایی دارد. استعاره‌ مفهومی ‎ ‎مرگ حسن تعبیر دژواژه مفهوم‌سازی فرهنگی 2019 02 20 97 119 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_4608_95436ba9f98a9ede4e77c88e95ff4aa1.pdf

2019-02-20

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1397 14 28 شادی داوری انعکاسی‌ها در مطالعات زبان‌شناسی به آن دسته از واحدهای زبانی اطلاق می‌شوند که به‌دلیلِ رمزگذاری هم‌مرجع‌بودگی میان فاعل و موضوع دیگر فعل (مفعول مستقیم یا غیرمستقیم) یا تأکید برگروه اسمی در جمله به‌کار گرفته می‌شوند. مختصر حاضر بر آن است تا به بررسی آن دسته از کلمات مرکب در زبان فارسی بپردازد که با عناصر انعکاسیِ: «خویش» و «خویشتن» و عنصر انعکاسی و انعکاسیِ تأکیدیِ «خود» پدید می‌آیند. این بررسی با هدفِ واکاویِ ویژگیِ این دسته از واژگان مرکب در به‌تصویرکشیدنِ «ساخت موضوعی»ِ کامل، یعنی رمزگذاری همۀ موضوعات و با مشخصۀ «انعکاسی» درون یک واژه و همچنین مفهوم «تأکید» به انجام رسیده است. در این زاویه از واکاوی، مقالۀ حاضر از تحلیل کونیش (2011) در بررسی ساخت موضوعیِ ترکیبات اسمی با انعکاسی‌ها پیروی کرده است. از آنجا که بخشی از تحلیل‌های پژوهش نیازمند کاوش‌های درزمانی بوده است، اصول انگارۀ دستوری‌شدگی به خدمت گرفته شده‌اند. این کاوش‌ها حاکی از این حقیقت بودند که عناصر انعکاسی در ترکیبات واژگانی نیز تنها حامل مفاهیمی بودند که در ساخت‌های نحوی رمزگذاری می‌کنند. داده‌های پژوهش نشان می‌دهند که پیدایش ترکیبات واژگانی با عناصر انعکاسی، در فصل مشترک نحو و واژگان به وقوع می‌پیوندد، از این‌رو ترکیبات مذکور از میزان ترکیب‌پذیریِ بالایی برخوردارند. همچنین مشخص شد که زبان فارسی، همانند دیگر زبان‌های دنیا، مفهوم انعکاس را پیش از مفهوم قیدیِ «تأکید» در ترکیبات واژگانی رمزگذاری کرده‌است. نتایج این مقاله نشان می دهد که رمزگذاریِ مفهومِ «انعکاس»، رابطۀ فاعل و مفعول مستقیم و نیز کاربرد انعکاسیِ «خود»، به میزان قابل توجهی به‌ترتیب از رمزگذاریِ مفهومِ «تأکید»، رابطۀ فاعل و مفعول غیرمستقیم و نیز کاربرد دیگر عناصر انعکاسی بیشتر بوده‌است. انعکاسی‌ها انعکاسی‌های تأکیدی ترکیبات واژگانی ساخت موضوع دستوری‌شدگی.‏ 2019 02 20 121 146 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_4610_937c7b9299dc9ff46936a961bd76321c.pdf

2019-02-20

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1397 14 28 حوریه احدی فرزانه عربعلی خطاهای گفتاری یا فرایندهای واجی معمولاً تا شش‌سالگی در کودکان طبیعی از بین می‌روند اما در کودکان کم‌شنوا زوال آنها مدت زمان بیشتری به طول می­انجامد و ممکن است بعد از شش‌سالگی نیز مشاهده شوند. بسیاری از محققان معتقدند کاشت حلزون باعث می‌شود توانایی‌های گفتاری کودکان کم‌شنوا همپا با کودکان طبیعی رشد کند؛ لذا لازم است وجود و نوع فرایندهای واجی موجود در خطاهای تولیدی آنها مشخص شود تا در درمان مورد توجه قرار گیرد؛ از سوی دیگر با توجه به متفاوت بودن این فرایندها در زبان‌ها و گویش‌های [FA1] مختلف و انجام نشدن این پژوهش در زبان فارسی، لازم است گامی در این جهت برداشته شود تا مبنای مطالعات بیشتر قرار گیرد. برای بررسی و توصیف فرآیندهای واجی در گفتار کودکانی که عمل کاشت حلزون[FA2]  انجام داده­اند، با استفاده از آزمون واجی استاندارد فرآیندهای واجی طبیعی و غیرطبیعی موجود در گفتار پیوستۀ 4 کودک کم‌شنوای کاشت حلزون از پایه‌های مختلف دورۀ اول مقطع ابتدایی مدارس ناشنوایان بررسی و خطاهای گفتاری آنها تحلیل شد. بررسی نتایج نشان داد فرایندهای واجی طبیعی هنوز در این کودکان وجود دارد و بیشترین نوع آن حذف همخوان پایانی (25/11) و کمترین نوع آنها کاهش خوشه (75/0) است. حذف همخوان پایانی، پیشین‌شدگی، واک‌‌‌رفتگی و واک‌دارشدگی چهار فرایند واجی طبیعی هستند که علاوه بر داشتن مقادیر حداکثری، در هر چهار نمونه نیز وجود دارند و از فرایندهای واجی غیرطبیعی، بیشترین میانگین مربوط به پسین‌شدگی است (75/3) که در هر چهار نمونه یافت شده است. با توجه به یافته‌های پژوهش، فرآیندهای طبیعی و غیرطبیعی در کودکان کاشت حلزون وجود دارد اما با افزایش سن در نمونۀ چهارم کمتر شده است.  [FA1]گویش‌ها (؟)  [FA2]کودکانی که عمل کاشت حلزون انجام داده اند کاشت حلزون کم‌شنوا فارسی‌زبان فرآیندهای واجی طبیعی و غیرطبیعی تحلیل واجی.‏ 2019 02 20 147 162 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_4613_665d1ef692cd103b0503f79efdb97c72.pdf

2019-02-20

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1397 14 28 امید ‏ طبیب‌زاده یکی از اقبال‌های بزرگ ما ایرانیان این بوده است که از دیرباز، یعنی از حدود اواسط قرن سوم هجری بدین سو، زبان گفتار و زبان نوشتارمان (شامل زبان دیوانی و زبان علم و زبان ادبیا‌ت) به هم نزدیک بوده است، و این پیوند طی قرن‌ها و مخصوصاً در یک قرن اخیر هرچه بیشتر و مستحکم‌تر شده است. چنین وحدتی میان گونه‌هایِ زبانی فوق، از یک سو زبان فارسی را به‌مرور مبدل به یکی از قوی‌ترین مؤلفه‌های هویت ملی ایرانیان کرده و از سوی دیگر امکان هرچه بیشتر معیارشدن آن را فراهم آورده است. اما گرایش و عادت نویسندگان و محققان ایرانی به ارائۀ تحقیقات خود صرفاً از طریق زبان فارسی، خاصه در یک قرن اخیر، به‌رغم فواید عظیمی که برای ما داشته، سبب شده است تا زبان فارسی و پژوهش‌های دانشمندان ایرانی تا حد زیادی مهجور و منزوی باقی بماند و چنانکه باید در چشم جهانیان ظاهر نشود. روشنفکران ایرانی همواره از خود پرسیده‌اند که چرا ادبیات معاصر امریکای لاتین یا مصر یا ترکیه در دنیا شناخته‌شده‌تر و بسیار مطرح‌تر از ادبیات معاصر فارسی است، درحالی‌که کیفیت هنریِ ادبیات معاصر فارسی دست‌کمی از آثار آن زبان‌ها ندارد؟ شاید یکی از علل این عقب‌ماندگی را باید در همین انزوای زبان فارسی و درنتیجه در مهجورماندنِ فرهنگ ایرانی در میان زبان‌ها و ادبیات جهانی جستجو کرد. نویسندگان و پژوهشگران ما در این یک قرن اخیر عادت به فعالیت در حلقه بستۀ زبان فارسی برای مخاطبان خاص و محدود خود داشته‌اند و کمتر حاضر بوده‌اند تا پا از این دایرۀ بسته فراتر نهند و برای مخاطبان وسیع‌تری سخن بگویند و بنویسند. یکی از راه‌های بیرون‌آمدن از این انزوا و شناساندن خود به جهانیان بی‌گمان این است که زبان‌های غربی و مخصوصاً انگلیسی را به‌خوبی فرا بگیریم و از این طریق به فرهنگ جهانی متصل بشویم و خود را بیشتر به جهانیان معرفی کنیم. این عمل چند فایدۀ دیگر هم دارد، من‌جمله اینکه ما را ناچار می‌سازد تا از حیث سطح دانش و استفاده از روش‌شناسیِ علمی و آشنایی با آخرین تحقیقات نظری در هر حوزه، خود را تا بالاترین سطوح جهانی بالا بکشیم، دیگر و مهم‌تر اینکه باعث می‌شود تا پژوهش‌های ارزش‌مندی را که به زبان فارسی نگاشته شده ‌است و محققان غربی به‌علت ناآشنایی با زبان فارسی از وجود آنها نامطلع بوده‌اند، به ایشان معرفی کنیم و آنها را هرچه بیشتر متوجه اهمیت و قدرت جامعۀ علمی فارسی‌زبان سازیم. غالب نویسندگانِ مقاله‌های این مجموعه ایرانی هستند و این از مهم‌ترین ویژگی‌های آن است زیرا این نویسندگان علاوه بر آشنایی با جدیدترین مباحث علمی و تحقیقات نظری در حوزۀ تخصصی خودشان، با زبان فارسی و مآخذ نگاشته‌شده به این زبان نیز آشنایی کامل داشته و از معرفی و نقد آنها، جز در مواردی، فروگذار نکرده‌‌اند. درواقع، آنچه این کتاب را تا حد زیادی از آثار مشابهِ محققان غربی متمایز و نسبت به آنها برجسته می‌سازد، همین آشناییِ بی‌واسطۀ نویسندگانش با زبان فارسی و با مآخذِ گوناگون و متعددِ نگاشته‌شده به زبان فارسی است. ناگفته نماند که نویسندگان مجموعۀ حاضر غالباً از صاحب‌نظران حوزۀ کار خود هستند، به‌حدی که بسیاری از فصل‌های آن را می‌توان زبدۀ مطالعات مربوط به موضوع هر فصل دانست. در این نوشتار، به‌اختصار به معرفیِ مقاله‌های مجموعۀ حاضر می‌پردازیم و از بعضی اشکالات ویرایشی آن سخن می‌گوییم. کتاب جامعِ زبان‌شناسی فارسی به‌اهتمام انوشا صدیقی و پونه شعبانی ‏جدیدی انتشارات دانشگاه آکسفورد‏ 2019 02 20 165 177 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_4614_13f26f367f1267e8f0c5d3584f1d9913.pdf