2021-08-02T16:33:49Z https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=670

2017-09-23

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1396 13 26 سلیمان قادری نجف آبادی محمد عموزاده دستور کلام نظریه‌ای است که پردازش کلام را به دو حوزۀ مستقل ولی مرتبط به هم واگذار می‌کند: نخست حوزۀ دستور جمله که عهده‌دار ابعاد صورت و معنی جمله و چینش اجزای آن است، دوم حوزۀ دستور معترضه که مسئولیت سازمان‌دهی کلام در سطحی فراتر از جمله را به عهده دارد و بیشتر به ارتباط بین مطالب زبانی با موقعیت فرازبانی کلام می‌پردازد. عضوگیری یک فرایند شناختی است که به‌واسطۀ آن یک تکه از متن مانند یک بند، گروه، واژه یا واحدی دیگر، مثلاً یک قطعۀ متنی که صورت هیچ سازۀ نحوی دیگری را ندارد، از حوزۀ دستور جمله وارد حوزۀ دستور معترضه می‌شود تا به رمزگذاری مؤلفه‌هایی از موقعیت کلام بپردازد که واحدهای حوزۀ دستور جمله برای آنها ناکافی و یا نامناسب می‌نمایند، مؤلفه‌هایی چون سازمان‌دهی متن، تعامل سخنگو با مخاطب و نیز بیان نظرات سخنگو. نوشتۀ حاضر پس از ضبط داده‌های گفتاری روزمره فارسی در یک دورۀپنج ماهه که مشتمل بر ۵ هزار جملۀ زبان فارسی می­شد، ضمن بررسی بعضی از جنبه‌های ناروشن پدیدۀ عضوگیری، عناصر حاصل از عضوگیری را تحت عنوان گزیده‌ها مشتمل بر انواع آنی، ساخت‌مند و قالبی توصیف و تحلیل کرده است. علاوه بر آن، این تحقیق نشان می‌دهد پایه‌گیریِ عناصر مذکور به چهار گونه در گفتۀ (پاره‌گفت) میزبانِ خود و یا بافت شکل می‌گیرد. در ضمن چنین استدلال شد که با معرفی انگیزه‌هایی چون پردازش ذهنی و رقیب شامل اقتصاد و تصویرگونگی، در کنار دیگر عوامل شکل‌گیری فرایند عضوگیری، می‌توان تصویر روشن‌تری از این سازوکار ارائه کرد. درواقع، پژوهش حاضر  انگیزه‌های رخداد فرایند عضوگیری و ساخت‌های حاصل از آن را تا حد قابل توجهی نمایان می‌سازد. دستور کلام دستور جمله دستور معترضه گزیده عضوگیری 2017 09 23 1 18 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_3199_17693fafbaa833eaebcbd1ef39aad9be.pdf

2017-09-23

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1396 13 26 فهیمه خداوردی گلناز مدرسی قوامی مقالۀ حاضر، در چارچوب واج‌شناسی مورایی، به توصیف رابطۀ میان دو ویژگیِ نواییِ کششِ واحدهای زبانی و وزن هجا در زبان فارسی پرداخته‌است. برای این منظور، فرایند کششِ جبرانیِ همخوان پس از کوتاه‌شدن درزمانی واکه مدنظر قرار گرفته‌است. داده‌های مورد بررسی، صورت‌هایی را شامل شده‌اند که در آنها، بنا به نظر صادقی (۱۳۹۲)، همخوان آغازین ستاک‌های فعلی پس از پیشوندهای امریِ مختوم به واکۀ کوتاه، امکان مشدد‌شدن داشته‌اند. نتیجۀ تحلیل داده‌ها در نظریۀ مورایی، شاهد دیگری در تأیید این نکته است که در زبان فارسیِ امروز، کشش واکه‌ها و همخوان‌ها ارزش واجی ندارد و تمایز معنایی به‌وجود نمی‌آورد، اما ارزش کمّی دارد و تمایز وزنی ایجاد می‌‌کند. در نظریۀ مورایی، تمایز وزنی میان هجاهای سبک، سنگین و فوقِ‌سنگین، بر اساس تعداد موراهای اختصاص‌یافته به واحدهای زنجیری بازنمایی می‌شود و فرایندهای واجی حساس به وزن هجا، مانند کشش جبرانیِ واکه‌ها و همخوان‌ها، با هدف حفظ تعداد موراها و ثبات وزنی هجا، به‌وقوع می‌پیوندند. زبان فارسی کشش وزن هجا همخوان مشدد واج‌شناسی مورایی 2017 09 23 19 40 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_3200_1ce2e5c2df7e8968ea85214a4f06b517.pdf

2017-09-23

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1396 13 26 محمد دبیرمقدم شهلا رقیب دوست حسن قاسمی در پاسخ به این پرسش که آیا در ساخت جملات زبان فارسی، فاعل در جایگاه نقش معنایی خود در گروه فعلی باقی می‌ماند یا به مشخص‌گرِ گروه زمان حرکت می‌کند، بحث‌های نظری و شواهد زبانیِ موجود اطلاعات کافی برای تعیین جایگاه اصلی فاعل ارائه نمی‌کنند. در همین راستا، به‌رغم اینکه زبان فارسی دارای توالی واژگانی منعطف در جملات است، یافته‌های پژوهش حاضر نشان می‌دهد جابه‌جایی عناصر جمله در این زبان از سوی فارسی‌زبانان به‌عنوان تغییر در توالی اصلی جمله تشخیص داده می‌شود و این تغییر در مدت زمان پردازش آنها مؤثر است. علاوه بر این، با بررسی دو دیدگاه متفاوت پیرامون جایگاه فاعل در زبان فارسی و با استفاده از شواهد روان‌شناختیِ زبان نشان می‌دهیم که در ساخت جملات لازم، متعدی و مجهولِ زبان فارسی، هم‌سو با دیدگاه درزی و مرزبان (1393) و انوشه (1389)، فاعل ابتدا در جایگاه مشخص‌گرِ گروه فعلی اشتقاق در پایه می‌یابد و سپس به جایگاه مشخص‌گرِ گروهِ زمان حرکت می‌کند. روشِ موردِ استفاده در این پژوهش روشِ تکلیف تصمیم‌گیری دربارۀ صحت جمله می­باشد. روان‌شناسی زبان نحو تجربی قلب نحوی پردازش جمله قیدهای فعلی 2017 09 23 41 68 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_3201_53b38e282e417c4ef78d11add6df74ab.pdf

2017-09-23

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1396 13 26 آزیتا افراشی پژوهش حاضر بر این فرض استوار است که مفاهیم عاطفی‌ای که در نگاشت‌های استعاری مشابهت نشان می‌دهند، در حوزة واژگان، در تحولات ریشه‌شناختی نیز مشابهت نشان خواهند داد. برای ارزیابی این مسئله، پایگاه داده‌های زبان فارسی معاصر با کلیدواژه‌های برابری از حوزه‌های مفهومی ترس و خشم  جستجو شد. 899 عبارت استعاری مربوط به مفهوم‌سازی استعاری خشم و 600 عبارت استعاری مربوط به مفهوم‌سازی استعاری ترس به‌دست آمد. با استخراج و مقایسة نام‌نگاشت‌های این دو حوزة عاطفی 17 نام‌نگاشت مشترک به‌دست آمد. سپس داده‌های تحولات ریشه‌شناختی، در بیش از بیست و پنج زبان، در این دو حوزة عاطفی مورد بررسی قرار گرفت و مشخص شد که پیوندهای ریشه‌شناختیِ روشنی بین واژه‌های این دو حوزة عاطفی وجود دارد. براساس آنچه گفته شد، می‌توان نتیجه گرفت که استعاره‌های مفهومی و فرایندهای ریشه‌شناختی میان برخی حوزه‌های عاطفی، تابع الگوهای انطباقی هستند. البته، چنین الگوی انطباقی‌ای فقط منحصر به دو حوزة ترس و خشم نیست، بلکه پیش‌بینی می‌شود که بتوان چنین الگوهایی را میان دیگر حوزه‌های عاطفی نیز یافت. شناختی استعارة مفهومی نام‌نگاشت پیکره تحولات ریشه‌شناختی 2017 09 23 69 88 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_3202_f94fafb1bfd42ed0a2748208875a88a2.pdf

2017-09-23

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1396 13 26 اکرم دهقان زاده محمد رضا احمدخانی مریم السادات غیاثیان سید مهدی سمایی یکی از فرآیندهای اصلی مؤثر در بالابردن جایگاه یک زبان، معیارسازی است. فرهنگستان زبان و ادب فارسی به‌عنوان یک نهاد برنامه‌ریزی زبانی، می‌تواند معیارسازی مفاهیم جدید علمی، فنی و تخصصی در حوزه‌های مختلف را در دستور کار خود داشته باشد تا متخصصان رشته‌های علمی بتوانند از زبان بومی خود برای تبادل نظر و دانش فنی بهرۀ کافی ببرند. این پژوهش، ازنظر هدف از نوع پژوهش‌های نظری، چارچوب این تحقیق براساس اینفوترم و روش تحقیق این پژوهش به‌صورت اکتشافی و به‌شیوۀ تحلیل محتوا است که در دو بخش انجام پذیرفته است. در بخش اول پژوهش، واژه‌های مصوب سیزده دفتر (1395-1376) از دیدگاه معیارسازی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج برگرفته از این مرحله نشان می‌دهد که از تعداد کل واژه‌های مصوب (32800)، 1- حدود 18 درصد یه یکدیگر ارجاع داده شده‌اند؛ 2- حدود 4 درصد چندمعنایی بوده‌اند؛ 3- حدود 2 درصد به بیش از یک مدخل واژگانی اشاره داشته‌اند. در بخش دوم پژوهش، روند کار فرهنگستان زبان و ادب فارسی در ارتباط با معیارسازی فرهنگ‌های تخصصی رشته‌های علمی مورد بررسی قرار گرفته است که داده‌های این بخش بیش از 100 واژه از فرهنگ‌های تخصصی (انگلیسی- فارسی) در 25 رشتۀ علمی است. از بررسی‌های انجام‌گرفته چنین نتیجه‌گیری می‌شود که نابسامانی، وجود تکثر اصطلاحی و مفهومی در فرهنگ‌های تخصصی محرز است و معیارسازی این فرهنگ‌های تخصصی می‌تواند در اولویت کاری فرهنگستان سوم قرار گیرد. زبان علم معیارسازی اینفوترم فرهنگستان زبان و ادب فارسی جامعه‌شناسی زبان 2017 09 23 89 116 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_3203_931950803fe1bf87c4d535d9fb992675.pdf

2017-09-23

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1396 13 26 آزاده میرزایی بندهای متممی، چه از نوع فاعلی و چه از نوع مفعولی، در سابقۀ مطالعۀ این دو مفهوم، همواره به عنوان بند پیرو در نظر گرفته می‌شوند و افعالی که چنین بندهایی می‌پذیرند با عنوان فعل اصلی معرفی می‌شوند. در این پژوهش با رویکردی معنامدار و مشخصاً براساس مفاهیم مطرح در فرانقش تجربی در دستور نقش‌گرای نظام‌مند، به بازتعریف مفاهیم بند پایه و پیرو می‌پردازیم. با این نگاه و براساس چیستی پیام، مشخص می‌شود که بندهای معروف به بند پیرو، درواقع محتوای اصلی پیام هستند و بندهای معروف به بند پایه تنها ویژگی‌‌های دستوری فعل جمله را منتقل می‌کنند. ویژگی دستوری مطرح در بندهای معروف به بند پایه درواقع همان مفهوم وجه است که می‌تواند به شکل قیدی، حرف‌اضافه‌ای، با استفاده از فعل‌های وجهی و همچنین در قالب یک بند ظاهر شود. به این ترتیب، بندهای به‌اصطلاح پیرو به‌لحاظ معنای گزاره‌ای، اصلی خواهند بود و وابستگی آنها به بندهای به‌اصطلاح پایه تنها به لحاظ ویژگی‌های دستوری خواهد بود. در مقابل بندهای به‌اصطلاح پایه، به لحاظ محتوای معنایی جمله به بند دیگر در جمله وابسته‌اند. در معرفی وضعیت بندهای پایه و پیرو و بررسی فرضیه این پژوهش پس از معرفی انواع وجه و ارائه نظرات مختلف در خصوص آن، از آزمون پرسش بله/ خیر برای تعیین بند اصلی در جملات مرکب استفاده شده است. وجه بند پایه بند پیرو بند متممی فرانقش تجربی 2017 09 23 117 132 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_3204_b700e7c510a392037bbc5e71ecf6f66e.pdf

2017-09-23

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1396 13 26 حسین رضویان مریم جلیلی دواب این پژوهش با روش توصیفی و تحلیلی به ویژگی‌های گفتاری متهمان کلاهبرداری از منظر زبان‌شناسی حقوقی می‌پردازد. کلاهبرداری جرمی است که زبان نقش محوری در شکل‌گیری آن ایفا می‌کند. نگارندگان با تحلیل زبان‌شناختی گفتارِ دو پروندۀ کلاهبرداری موجود در دادگستری استان سمنان، سعی دارند گفتار این متهمان را از مراحل نخست بازجویی تا بازپرسی و دادگاه، از منظر زبان‌شناسی حقوقی، توصیف و تبیین کنند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که داشتن دانش پس‌زمینه‌ای و رعایت اصل ادب از ویژگی‌های اصلی و ثابت گفتار این گروه از مجرمان است. همچنین بررسی داده‌های پژوهش بیانگر آن است که این افراد از میان اصول عملکرد دوستانه، امید واهی دادن، رفتار متناسب با گفتار، اصل توجیه، تهدید غیر‌مستقیم، شیوه‌های مختلف اقناع‌، توجه به بافت مذهبی، اصول برجسته‌سازی و حاشیه رانی و شگردهایی از این دست، مناسب با بافت و موقعیت کلاهبرداری، استفاده می‌کنند. زبان‌شناسی حقوقی جرم زبانی کلاهبرداری دانش پس‌زمینه‌ای اصل ادب اقناع 2017 09 23 133 163 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_3205_653389386067f1b4df76cae93d55da5b.pdf

2017-09-23

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1396 13 26 لیلا شریفی کتاب دستور شناختی زبان انگلیسی، دومین کتاب از مجموعه کتاب‌های زبان‌شناسی شناختی در عمل، کتابی درسی برای دانشجویان دورة کارشناسی و دانش‌آموختگان زبان انگلیسی و زبان‌شناسی است که با هدف کمک به درک بهتر بخش‌های مختلف دستور مانند اسامی قابل شمارش، اسامی عام، کمیت‌نماها، جنبۀ فعل، زمان دستوری و حروف اضافه از دیدگاه زبان‌شناسی شناختی تألیف شده است. تألیف یک کتاب درسی دربارۀ حوزه‌های چالش‌برانگیز و بعضاً سلیقه‌ای در حیطۀ دستور زبان کار ساده‌ای نیست و مؤلفان کتاب، رادن و دیرون (2007) با قالب‌ریزی لایه‌های اصلی نظریة زبان‌شناسی شناختی- مانند دستور شناختی لانگاکر، نظریة استعارة مفهومی، فضای ذهنی – به‌خوبی به آن تحقق بخشیده‌اند. کتابی که آنان تألیف کرده‌اند، دیدگاه متعادلی را بین این نظریه از یک سو و حوزه‌های انتخابی دستور زبان از سوی دیگر، ارائه می‌کند. دستور شناختی زبان انگلیسی. گونتر رادن و رنه دیروِن مؤسسۀ انتشاراتی جان بنجامینز 2007 374 صفحه 2017 09 23 167 172 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_3206_ff12a7cea688e954e1834fa4c2aea74d.pdf

2017-09-23

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1396 13 26 محمدرضا راشد محصل پیشکش به روان پاک زنده‌یاد استاد دکتر تقی وحیدیان کامیار د دکتر تقی وحیدیان کامیار 2017 09 23 157 160 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_3207_5b1f559df88835af0952a4a749b43919.pdf