2021-08-02T16:36:38Z https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=483

2016-11-21

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1395 12 23 سید هادی میرواحدی امروزه کاهش تنوع زبانی و فرهنگی به یکی از مسائل مهم و قابل تأمل در حوزه‌های جامعه‌شناسی و زبان‌شناسی تبدیل شده است. برآوردها نشان می‌دهد نیمی از 7000-6000 زبان موجود در دنیا تا آخر این قرن یا به‌کلی ازبین خواهند رفت و یا درمعرضِ خطر قرار خواهند گرفت.این کاهش اغلب به‌واسطۀ تغییر تدریجیِ زبانی رخ می‌دهد که در آن جوامع زبانی یک یا چند زبان دیگر را به قیمت ازدست‌دادنِ زبان اول (مادری) خود می‌آموزند. بر همین اساس، با استفاده از روش تحقیق پیمایشی و یک مصاحبۀ گروهی با مادرانِ دارای فرزندِ زیرِ ده سال، این تحقیق به‌بررسیِ نقش خانواده و تأثیرپذیری آن از محیطِ زبانی در حفظ زبان آذربایجانی و انتقال آن به نسل‌های بعدی در تبریز می‌پردازد. تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد به‌رغم اینکه پدران و مادران و فرزاندانشان نقش بسزایی در حفظ زبان‌ها ایفا می‌کنند، نگرش و تصمیمات و رفتار زبانی خانواده‌ها تحت تأثیر عوامل محیطی خارج از خانه قرار دارند. بنابراین، برای حفظ هرچه‌بهترِ یک زبان، باید علاوه‌بر استفادۀ روزمره از آن در خانه، محیط زبانیِ مطلوبی برای تحکیم، تقویت و ترویج نگرش‌ها و رفتارهای مثبت نسبت به آن زبان وجود داشته باشد. تغییر زبان حفظ زبان زبان آذربایجانی تبریز 2016 11 21 1 16 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_2250_2387ec2ea1b9c0584226816b74d6d260.pdf

2016-11-21

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1395 12 23 آزیتا افراشی مقالۀ حاضر به تحلیل داستان «وداع»، اثر جلال آل‌احمد، با رویکرد شعرشناسی شناختی می‌پردازد. این تحلیل برمبنای نظریۀ جهان‌های متن (ورث، 1999) صورت می‌پذیرد. جهان‌های متن بازنمودهایی ذهنی‌اند که از جهان گفتمان پدید می‌آیند. چیدمان اصلی جهان متن به‌وسیلۀ عناصرِ جهان‌ساز ایجاد می‌شود و موضوع گفتمان، به‌وسیلۀ گزاره‌های نقشی و پیش‌برنده شکل می‌گیرد. وقتی مرزهای جهان‌ِ متن به‌وجود آمد، لایه‌های مفهومی دیگری قابل شناسایی است که جهان‌های فرعی نام دارند و بر سه نوع‌اند: جهان فرعیِ اشاره‌ای، جهان فرعیِ نگرشی و جهان فرعیِ معرفت‌شناختی. تحلیل داستان «وداع» براساسِ این نظریه نشان داد که هرچند بسط جهان‌های فرعیِ اشاره‌ای و نگرشی در داستان «وداع» بسیار محدود بود، ولی جهان‌های فرعیِ معرفت‌شناختی که لایه‌های معنایی عمیق‌تر‌ی را نشان می‌دهند، در این داستان به‌طورِ گسترده‌ای قابل شناسایی‌اند. این نتیجه نشان‌دهندۀ آن بود که داستان «وداع» متضمن لایه‌های عمیق معناست که به‌وسیلۀ نشانه‌های مشخصِ متنی قابل دستیابی‌اند. شعرشناسیِ شناختی نظریۀ جهان‌های متن گفتمان متن داستان کوتاه 2016 11 21 17 38 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_2251_876a91c40fcb8d41a08252a659bda9e0.pdf

2016-11-21

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1395 12 23 بهار پورشاهیان آرزو نجفیان بلقیس روشن مهدی سبزواری ساختار و معنای واژه‌های مرکب همواره یکی از موضوعات مورد توجه زبان‌شناسان و دستوریان بوده است. زایابودنِ فرایند ترکیب در بسیاری از زبان‌ها از جمله فارسی و انگلیسی، خود می‌تواند دلیل موجهی برای توجه زبان‌شناسان به این فرایند باشد. واژه‌های مرکب را به‌لحاظ ساختار معنایی و وجود هستۀ معنایی در ترکیب می‌توان به واژه‌های مرکب درون‌مرکز، برون‌مرکز، دوسویه و متوازن تقسیم کرد. هریک از این گروه‌ها را نیز می‌توان، ازلحاظ ساختاری، در گروه‌های کوچکتری جای داد. واژه‌های مرکب برون‌مرکز در تقابل با واژه‌های مرکب درون‌مرکز معنا و مفهوم پیدا می‌کنند. برخلاف ترکیبات درون‌مرکز، بسیاری از ترکیبات برون‌مرکز معنای استعاری دارند، لذا از این دسته ترکیبات در زبان فارسی، می‌توان برای فرایند واژه‌سازی در برابرنهادهای واژه‌های علمی و بیگانه استفاده کرد. هدف پژوهش حاضر، ابتدا ارائۀ توصیفی از فرایند ترکیب، به‌ویژه ترکیب‌های برون‌مرکز، و سپس طبقه‌بندی واژه‌های برون‌مرکز فارسی براساس طبقه‌بندی باور (2009) است. در این پژوهش نشان می دهیم که برون‌مرکزبودنِ ترکیب در فارسی، در اغلب موارد، وابسته به ساختار نیست بلکه به دامنۀ ارجاع ترکیب بستگی دارد. داده‌های پژوهش حاضر از بررسی متون آموزشی زبان و ادبیات فارسی دبیرستان سال تحصیلی 1393 به‌دست آمده اند. واژۀ مرکب برون‌مرکز درون‌مرکز ترکیب استعاری ترکیب انتقالی ترکیب ترکیبی 2016 11 21 39 60 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_2252_282d12d3ffe5e4dc28b74d367b1f3696.pdf

2016-11-21

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1395 12 23 علی آنی زاده مریم سادات غیاثیان مهم‌ترین نقش زبان، برقراری ارتباط در روابط اجتماعی و میان‌فردی است. این امر در راستای قواعد کاربردشناختی زبان قرار دارد. توانایی  کاربرد این قواعد و اصول «توانش ارتباطی» نامیده می‌شود و نقش مهمی در کیفیت ارتباطات اجتماعی انسان‌ها از لحاظ تأثیر کنش‌ها و واکنش‌های آنها در اذهان و کنش‌های کلامی و غیرکلامی مخاطبان ایفا می‌کند. مهارت‌های ارتباطی دارای انواع کلامی و غیرکلامی و مؤلفه‌های بسیاری همچون:گیرنده، فرستنده، پیام، رسانه، کانال، سروصدا یا اختلال، بازخورد و بافت است و هریک از آنها، مشمول جنبه‌های گوناگونی است. اصل نوبت‌گیری و قطع گفتار یکی از جنبه‌های مهم مهارت‌های ارتباطی است که به رعایت بسیاری از ظرایف ارتباطی وابسته است. از آنجا که نحوۀ به‌کارگیری مهارت‌های ارتباطی، به‌ویژه اصول نوبت‌گیری و قطع گفتار، با اصل ادب و نزاکت اجتماعی رابطۀ مستقیم دارد، رعایت صحیح این اصول موجب ارتباط مؤثرتر و موفق‌تر مجریان با مخاطبان و درنهایت، اثربخشی مطلوب‌تر پیام خواهد شد. این مقاله، با تأکید بر بخش‌هایی از گفتگو که کلام منتقل یا گسسته می‌شود، صدوبیست دقیقه از گفتگوهای برنامه‌های تلویزیونی شبکه‌های1، 2، 3 و 4، شامل پانزده دقیقۀ آغازین از هشت برنامه (از هر شبکه دو برنامه)، را به‌روش توصیفی- تحلیلی بررسی کرده و مهارت‌های ارتباطی مجریان سیما را با تأکید بر عناصر کلامی در اصل نوبت‌گیری و قطع کلام مورد توجه قرار داده است. یافته‌ها نشان می‌دهد عوامل بسیاری در امر نوبت‌گیری مجریان در گفتگوهای تلویزیونی مؤثر است که عبارت‌اند از: نبود هماهنگی در رعایت عناصر کلامی و غیرکلامی، تعارفات، کلمات جداکننده، پرسش‌های سرنخ‌گیر روشن‌کننده، ارائۀ اطلاعات، موضوع بحث، بازگردانی کلام، درخواست آمرانه و تردید در سخن. مهارت ارتباطی برنامه مجری‌محور تلویزیون نوبت‌گیری قطع‌کلام عناصر کلامی 2016 11 21 61 78 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_2253_eacf82e3bb2acbcd6858e07d289eead5.pdf

2016-11-21

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1395 12 23 فرشته مؤمنی زبان‌شناسیِ شناختی، زاویة دید را بخشی از فرایند تولید معنا و عاملی در تعبیرهای متفاوت از یک موضوع واحد می‌داند. نگاه از هر زاویة دیدی شناخت و درکی از همان دیدگاه به بیننده می‌دهد و بنابر دستور شناختی، این موضوع در دستور زبان نیز نمودار می‌شود. با توجه به نقدها و داوری‌های متفاوت، متناقض و اغلب مغایر با آمار مربوط به اشعارِ سهراب سپهری، به‌‌نظر می‌رسد زاویة دیدی که او در اشعار خود به‌کار برده است و طی آن، به‌گفتة خود وی، می‌خواسته آدمی را به «ادراک شیء» -و نه به ادراک فرد از شیء- برساند، شناخته نشده است. هدف این مقاله، معرفی زاویة دید موردنظر شاعر و ارائة مدلی از فرایندهای چندمرحله‌ایِ شکل‌گیریِ ساختار زبانیِ شعرِ اوست. طی این مطالعه که به‌روش کتابخانه‌ای انجام یافته و توصیفی-تحلیلی ‌است، مشخص‌می‌شود که سهراب سپهری، با جابه‌جاییِ زاویة دید از چشم‌اندازِ پایگاه به پویه، و با پیش‌نماسازی از آن شیء، خواننده را در جایگاه سوژه/ شی‌، قرار می‌دهد تا با القای وضعیت آن، خواننده (به‌تعبیر خود شاعر) به ادراک شیء دست یابد. شناخت زاویة دید پایگاه پویه ادراک 2016 11 21 79 97 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_2254_8b2f048233adda2983033782861c2f6d.pdf

2016-11-21

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1395 12 23 فاطمه میرزاپور محرم رضایتی کیشه‌خاله سید هاشم موسوی نگرش‌های زبانی، دلایل انتخاب یک زبان در یک موقعیّت یا وضعیّت را نشان می‌دهد. مطالعۀ نگرش‌های زبانی، در حفظ، مرمّت و بازسازی تخریب‌های زبانی و اجرای موفق توسعة برنامه‌ها و سیاست‌های گویش تالشی نقش و اهمیت اساسی دارد. به‌منظورِ مطالعۀ نگرش‌های زبانی، از هریک از دبیرستان‌های پسرانه و دخترانۀ منتخب در شهرهای ماسال و تالش و روستا‌های خاله‌سرا و کشلی، 30 دانش‌آموز به‌صورتِ تصادفی انتخاب شد و از آنها در قالب پرسش‌نامه نظرسنجی به‌عمل آمد. نگرش مثبت پاسخ دهنده­ها  در مورد فرهنگ و گویش تالشی، 70 درصد و دربارۀ سایر گویشوران تالشی‌، 42 درصد بوده است. درمورد برنامه‌های سواد تالشی، 36 درصد نگرش کاملاً مثبت و 34 درصد نگرش نسبتاً مثبت داشتند. نسبت به رسانه‌های توسعه‌دهندة زبان تالشی، 63 درصد از پاسخ‌گویان نگرش مثبت داشتند و تلویزیون و رادیو و روزنامه، به‌ترتیب، در ردیف اول و دوم و سوم اولویت آنها قرار داشت. در هریک از نگرش‌های زبانی، اختلاف معنی‌دار آماری در بین شهر و روستا وجود دارد ولی در بین پسر و دختر وجود ندارد. نگرش زبانی رسانه جامعه‌شناسی زبان تالشی جنسّیت محلّ زندگی 2016 11 21 99 129 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_2255_668eb0cd951778ed9be4334b389989af.pdf

2016-11-21

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1395 12 23 پونه مصطفوی مرضیه صناعتی در زبان‌شناسیِ نقش‌گراییِ نظام‌مندِ هلیدی، سه فرانقش متنی، تجربی و بینافردی، سه لایة معنایی متفاوت هستند که با کمک آنها بندهای متن تحلیل می‌شوند و از این تحلیل، سبک‌شناسی متون حاصل می‌شود. هدف از این مقاله، تحلیل داستان کوتاه «نیمکت روبه‌رو»ی زویا پیرزاد ازمنظر نقش‌گرایی نظام‌مند و براساسِ سه فرانقش مذکور و تحلیلِ سبک‌شناسیِ آن است. نگاه زبان‌شناختی و نقش‌گرایی به سبک، با تعاریف سبک در ادبیات همپوشی ندارد اما در مواردی کلی، این مفهوم قابل انطباق است. داستان مورد بررسی 233 بند دارد که یک‌به‌یک، براساسِ این مدل، تحلیل شده‌اند اما به‌دلیل محدودیتِ حجم مقاله، تنها به ذکر 18 بند از شاخص‌ترین نمونه‌ها بسنده شده است. انتخاب این مثال­ها به گونه­ای صورت گرفته است که بندها، تمام اجزای موجود در فرانقش­ها را دارا باشند. برخی از نتایجِ حاصل از تحلیل مذکور عبارت‌اند از: در اکثرِ بندهای داستان، شخصیت اول نقطة عزیمت نویسنده است و داستان بر او و مسائلش تمرکز دارد. با توجه به روایی‌بودنِ سبک داستان، کاربرد وجه خبری و زمان گذشته فراوان است. وجود تعداد زیاد افعال به‌صورت فرایند مادی در این داستان حاکی از این است که نویسنده قصدِ بیانِ رویدادها و وقایع را دارد. زبان‌شناسیِ نقش‌گرا حوزۀ گفتمان عامل گفتمان شیوۀ گفتمان فرانقش‌های هلیدی سبک‌شناسی 2016 11 21 131 156 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_2256_83acc4a058460043fd9ad1e81e8b43b2.pdf

2016-11-21

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1395 12 23 حسین صافی پیرلوجه هویت‌سازی: مطالعۀ موردی دختران در رشت عنوان کتابی است به‌قلم پدیده پاکپور و ویراستۀ کارینا جهانی و بُو اوتاس. این کتابِ 217صفحه‌ای، که در سال 2015 از سوی دانشگاه اوپسالا به زبان انگلیسی منتشر شده است، حاصل پژوهشی زبان‌جامعه‌شناختی دربارۀ تصوراتی است که یازده نفر از دختران 17 تا 28سالۀ رشتی از هویت خود در خلال 14 مصاحبه اظهار کرده‌اند: در این مصاحبه‌ها از «رشتی‌بودن» گاهی به‌مفهوم گویشور گیلکی بودن سخن رفته است، گاه به‌مفهوم اهل رشت بودن، و گاهی هم به‌مفهوم رشتی‌مآب‌بودن. تقریباً همۀ داده‌های پژوهش از بهمن‌ماه 1389 تا اردیبهشت‌ماه 1390 و در قالب مصاحبه‌های هدفمند یا آزاد گردآوری شده‌اند. این داده‌های خام سپس به‌روش اِمیک[1] (یعنی با تمرکز بر تعریف خودِ مصاحبه‌شوندگان از کیستی‌شان) در چارچوبی برساخته از دو رویکرد به نام‌های مقوله‌بندی عضویت[2] و مکالمه‌کاوی[3] تحلیل شده‌اند [1]- emic : برخلاف این رویکرد، در رهیافت اتیک (etic)، تحلیل‌گر به‌منظورِ وارسی و توصیف الگوهای زبانی، گاه از تمایزهایی بهره می‌گیرد که اگر هم در نظر اهل زبان درک‌پذیر باشند، ارزش ارتباطیِ چندانی ندارند؛ بلکه به‌عنوانِ بخشی از یک نظام تحلیلی، از بیرون بر شواهد تحمیل شده‌اند.   [2]- membership categorization analysis (MCA) [3]- conversation analysis (CA) هویت‌سازی پدیده پاکپور 2016 11 21 159 173 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_2257_f8d3cea9647566daf04d225ecf54803b.pdf

2016-11-21

زبان و زبان‌شناسی 23223847 23223847 1395 12 23 سعیده قندی روش‌های پژوهش در زبان‌شناسی. ویراستار: لیا لیتوزلیتی، لندن، انتشارات کانتینیوم، 2010 .227 صفحه واژۀ تحقیق در لغت به‌معنای رسیدگی‌کردن، بررسی، بازجویی (فرهنگ قریب)، وارسی واقعیت (فرهنگ نفیسی)، راست و درست‌کردن، به حقیقت امری رسیدگی‌کردن و بازجویی‌کردن (فرهنگ عمید و لغت‌نامۀ دهخدا) است. تعریف تحقیق، به‌عنوان یک فرایند پژوهشی، شکل خاصی از دانش آکادمیک است (به‌نقل از دلاور، 1374: 23). دست‌یابی به هدف‌های علم یا شناخت علمی میسر نخواهد بود، مگر زمانی که با روش‌شناسی درست صورت پذیرد. روش‌شناسی را می‌توان از چند دیدگاه مطمح نظر قرار داد: از دیدگاهی، روش‌شناسی مطالعۀ منتظم و منطقی اصولی است که تفحص علمی را راهبری می‌کند. از این دیدگاه، روش‌شناسی شاخه‌ای از منطق و یا حتّی فلسفه است. دیدگاه دیگر، روش‌شناسی را شاخه‌ای از علم می‌داند (ساروخانی، ۱۳۷۷: ۲۲). روش‌های پژوهش، ابزارها و شیوه‌هایی برای انجام پژوهش هستند. پژوهش، اصطلاحی است که آزادانه برای هر نوع از تحقیق استفاده می‌شود تا حقایق جدید یا جالب را کشف کند. مانند تمام فعالیت‌ها، دقتی که در انجام هر پژوهش انجام می‌گیرد، در کیفیت نتایج بازتاب خواهد داشت (ولیمن[1]، 2011: 1). در همۀ علوم، و ازجمله زبان‌شناسی، لازم است بدانیم چه ابزارهای مناسبی برای این حوزه وجود دارد و چگونه از آنها استفاده کنیم تا به بهترین نتیجه منجر شود. اولین گام، در هر حوزه‌ای، انتخاب روش پژوهش مناسب برای آن حوزه است. پل الدرسون[2]در این باره می‌گوید: «مشکلی را ندیده‌ام، هرچند پیچیده، که اگر از راه درست به آن نگاه کنید، باز هم پیچیده باشد». در هرکدام از زمینه‌های مختلف زبان‌شناسی، کتاب‌های روش‌شناسیِ متعددی به زبان انگلیسی وجود دارد، اما کتاب‌هایی که به بررسیِ روش پژوهش در تمام، یا دست‌کم بیشترِ، حوزه‌های زبان‌شناسی بپردازد، چندان فراوان نیست. دو کتابِ روش‌های پژوهش در زبان‌شناسی (رِی[3] و بلومر[4]، ۲۰۰۶) و (پودسوا[5] و شارما[6]، ۲۰۱3) از آن جمله‌اند. [1]. N. Walliman [2]. P. Alderson [3]. A. Wray [4]. A. Bloomer [5]. R. J. Podesva [6]. D. Sharma روش‌های پژوهش. لیا لیتوزلیتی 2016 11 21 175 185 https://lsi-linguistics.ihcs.ac.ir/article_2258_333c3789e19a5fc7e5a236fead6361f3.pdf